Oficerowie piechoty morskiej

Wprowadzenie


    Oficerowie Compagnies Franches de la Marine stanowili, podobnie jak we Francji w tym samym okresie, bardzo szczególną kategorię ludności, mianowicie szlachtę, a dokładniej szlachtę „d’épée”. Oficer był przede wszystkim arystokratą, członkiem "kasty" ze swoimi prawami i obowiązkami. Jednak w XVIII wieku, od 33% do 50% oficerów pochodziła z mieszczaństwa. Rzeczywiście, w okresie panowania Ludwika XIV, stara arystokracja została zmuszona do posłuszeństwa; monarcha uznał, że szlachectwo powinno pochodzić nie z tytułu urodzenia, lecz przez udowadnianie swojej wartości (szczególnie na polu walki). Jednak już w czasach Ludwika XV, tendencja zaczęła się odwracać wraz z powrotem „starej” szlachty, pragnącej pozbyć się ze swoich szeregów niedawno uszlachetnionych plebejuszy. Cel ten został w końcu osiągnięty w okresie panowania Ludwika XVI poprzez wydanie Edyktu z Ségur w 1781 roku. Od tego czasu, aby ubiegać się o rangę oficera, stało się konieczne udowodnienie własnego szlachectwa do czterech pokoleń wstecz, dzięki czemu prawie niemożliwym było aby ktoś z ludu, niedawno uszlachetniony spełnił to kryterium!

    Zatem wojna była wyłączną domeną francuskiej arystokracji, a jak to wyglądało w Nowej Francji? Jeśli w kraju ojczystym szlachta była ustalana poprzez linię rodową, to w Kanadzie od przybycia Compagnies Franches de la Marine w 1683 r., oficer pochodził z burżuazji (a więc był zwykłym człowiekiem), pragnącym zbudować reputację i nazwisko, a także starającym się uzyskać tytuł poprzez wstąpienie do Troupes de la Marine; lub dżentelmen, często bez grosza, pochodzący z francuskiej szlachty ziemskiej, próbujący osiągnąć te same cele! Co więcej, od przybycia do Ameryki Północnej w 1683 r. Compagnies Franches de la Marine były dowodzone przez oficerów pochodzących z kraju macierzystego. Jednak około 1730 roku, tylko 50% oficerów pochodziło z Francji. Wreszcie w latach pięćdziesiątych XVIII wieku prawie wszyscy oficerowie pochodzili z kolonii. Jak taka zmiana była możliwa?

    Ci ludzie, świadomi swojego statusu szlacheckiego, odgrywali istotną rolę w obronie Nowej Francji, stanowili elitę wojskową kanadyjskiego społeczeństwa. Louise Dechêne nadmienia: "Oficerowie (...) przynoszą sławę Nowej Francji. Wyróżniają się w obronie terytorium, a przede wszystkim w wojnie partyzanckiej ".


W kierunku „kanadyzacji” oficerów


    W tej części zajmiemy się trzema ważnymi fazami procesu, który nazwaliśmy „kanadyzacją” stopnia oficerskiego w Troupes de la Marine. Te trzy fazy nie są chronologicznie niezależne, lecz raczej zachodzą na siebie.


Pierwsi oficerowie


    Aby wyjaśnić termin „kanadyzacja” stopnia oficerskiego w Nowej Francji, należy cofnąć się do okresu sprzed przybycia Compagnies Franches de la Marine w 1683 r., do pierwszych lat po założeniu Quebecu w 1608 r. Perspektywa szybkiego zdobycia fortuny w Nowej Francji skłoniła wielu prowincjonalnych arystokratów i mieszczan do przekroczenia Atlantyku i osiedlenia się tam. W tym okresie, Kanadą rządziły kompanie handlowe, które także były odpowiedzialne za kolonizację. Najbardziej znaną spośród nich jest niewątpliwie Compagnie des Cent-Associés. Kompania ta, w celu zapewnienia ochrony osadnikom, otrzymała zezwolenie od króla, na wysyłanie żołnierzy pod nadzorem opłacanych przez Kompanię oficerów.

    Warto wspomnieć, że wśród nich byli : Jean Baptiste Legardeur de Repentigny (urodzonym w Thury-Harcourt w Normandii w 1632 roku, zmarłym w Montrealu w dniu 9 września 1709), który przybył do Kanady w 1636 roku wraz z rodzicami w poszukiwania szczęścia w handlu futrami. Brał udział w wojnie przeciwko Irokezom. Został porucznikiem w Compagnies Franches de la Marine w 1688 roku a w 1692 roku kapitanem. W 1656 roku poślubił kobietę równą stanem, Marguerite Nicollet de Belleborne (córka Jean Nicollet de Belleborne, przybyłego do Quebec w 1618 roku i będącego jednym z twórców sojuszu z Indianami ), mieli 21 dzieci, z których dwóch synów – Louis i Pierre (ten starszy otrzymał tytuł lorda w 1680 roku) – było oficerami Troupes de la Marine.

    Charles Le Moyne de Longueuil et de Châteauguay (urodzony w Dieppe w sierpniu 1626 roku, zmarły w Montrealu w 1685 roku) przybył do Nowej Francji w wieku 15 lat. Swoją znakomitą karierę rozpoczął jako żołnierz, a kilka lat później awansował do stopnia oficerskiego. Wyróżnił się wybitnymi zasługami podczas wojny z Irokezami. W 1657 r. otrzymał tytuł Lorda, a w 1668 r. został nobilitowany. W 1654 roku poślubił Catherine Thierry (1640-1690), która dała mu dwie córki i 12 synów, a dwaj najbardziej znani spośród nich to Le Moyne d’Iberville i Le Moyne de Bienville, którzy zapisali się w historii Nowej Francji!

    W 1663 roku rozwiązano niewypłacalną Kompanię Stu Wspólników. Od tego momentu Nowa Francja była zarządzana jako prowincja francuska. W obliczu zagrożenia, jakie dla kolonii stanowili Irokezi, Ludwik XIV postanowił wysłać do Kanady pułk Carignan-Salières.


Regiment Carignan-Salières


    W 1665 roku, przybyło 1200 żołnierzy oraz oficerów Regimentu Carignan-Salières. Pomijając kwestię roli militarnej tej jednostki, wspomnijmy jedynie, że pułk został wysłany do Kanady przez Ludwika XIV, by walczyć z Irokezami. W 1668 roku, misja pułku z powodzeniem została zrealizowana, żołnierzom tym zaoferowano możliwość pozostania w Kanadzie, aby zrekompensować brak osadników w Nowej Francji. René Chartrand, w swojej książce "The French Soldier in Colonial America”, wyjaśnia, że "największym wkładem tych żołnierzy w rozwój Kanady było to, że czterystu spośród nich zdecydowało się pozostać w kraju jako osadnicy." Żołnierzom przydzielono działki (wraz z zapasami i bydłem),a trzydziestu oficerów, którzy zdecydowali się pozostać w Kanadzie, otrzymało posiadłości ziemskie. Antoine Pécaudy de Contrecoeur (ur. Vignieu 1596 – zm. Contrecoeur 1688), Pierre de Saint Ours (ur. Grenoble 1640 – zm. Saint Ours 1724) Alexandre Berthier (ur. Bergerac 1638, w 1668 roku wyjechał do Francji wraz ze swoim pułkiem, lecz w 1670 roku powrócił do Nowej Francji, gdzie nabył posiadłość Bellechasse i tam zmarł w 1708 roku) i Michel Dugué de Boisbriand (ur. Nantes 1638 – zm. Montreal 1688) byli najsłynniejszymi spośród tych oficerów. Wielu z ich potomków służyło jako oficerowie Compagnies Franches de la Marine. Wszyscy ci oficerowie, wywodzący się z francuskiej szlachty prowincjonalnej, poślubili w Kanadzie kobiety swojego stanu.


Przybycie Compagnies Franches de la Marine


    W 1683 roku, do Nowej Francji, przybyły pierwsze oddziały piechoty morskiej. Młodzi oficerowie wywodzili się z drobnej szlachty i byli głodni przygód oraz chwały. Pod koniec służby, wielu z tych oficerów osiadało w Kanadzie, zawsze mając na uwadze wspieranie kolonizacji Nowej Francji.

    Constant Le Marchand de Lignery (ur. Charentilly w 1663 roku, zmarły w Trois-Rivières w roku 1731) rozpoczął karierę jako porucznik w pułku piechoty Auvergne w 1675 roku. W 1686 roku został przeniesiony do marynarki wojennej i służył jako strażnik w Rochefort. W 1687 roku przyjechał do Kanady jako porucznik i zrobił błyskotliwą karierę. Jeden z jego synów, François Marie, został kapitanem w formacji Compagnies Franches de la Marine; wstąpił do służby jako kadet w wieku 14 lat, zginął w lipcu 1759 roku podczas brytyjskiego ataku na Fort Niagara.

    Kolejną znaną postacią był Philippe Rigaud de Vaudreuil, przyszły gubernator generalny Nowej Francji. W 1687 roku, pozbawiony środków do życia (po śmierci rodziców cały majątek odziedziczył jego starszy brat), postanowił wyemigrować do Kanady, gdzie zrobił błyskotliwą karierę. Jeden z jego synów, Pierre Rigaud de Vaudreuil de Cavagnial (urodzony w Quebecu w listopadzie 1698, zmarły w Paryżu w sierpniu 1778 roku) był ostatnim gubernatorem generalnym kolonii. Wstąpił do Troupes de la Marine jako chorąży w wieku 10 lat.

    Warto również wspomnieć o rodzinie Lienard de Beaujeu. Louis (ur. 16 kwietnia 1683 r. w Paryżu, zm. 27 grudnia 1750 r.) jako pierwszy przybył do Kanady w 1697 roku, by szukać szczęścia. 1 kwietnia 1702 roku otrzymał stopień chorążego w formacji Compagnies Franches de la Marine, a w czerwcu 1711 roku awansował na kapitana. W 1706 roku poślubił Thérèse Denise Migeon de Branssat (córkę Jeana Baptiste’a Migeona de Branssat, kupca, który przybył do Kanady w 1697 roku). Dwóch jego synów, Louis i Daniel Hyacinthe Marie zostało kapitanami w Compagnies Franches de la Marine.

    Wśród korpusu oficerskiego znajdowały się także postacie nietypowe, zmuszone przez wymiar sprawiedliwości do wyjazdu do Nowej Francji. Antoine de Crisafy, markiz de Crisafy (urodzony w Mesynie na Sycylii; zmarły w Trois-Rivières w 1709 roku) zdobył znaczne doświadczenie wojskowe w okresie, gdy Sycylijczycy powstali przeciwko Hiszpanii. Jego majątek skonfiskowano, a on sam znalazł schronienie we Francji. Został uwięziony w 1683 roku i zwolniony w tym samym roku, pod warunkiem, że wyjedzie do Kanady. W następnym roku został kapitanem i wyróżnił się w wojnie przeciwko Irokezom! Jacques Maleray de Noiré de La Mollerie (urodzony w Poitou w 1657 r., zmarł na morzu podczas starcia z angielskim okrętem w 1704 r.) przybył do Nowej Francji w 1685 roku, po tym jak zabił pana de Guillot de La Forest w pojedynku. Został oficerem i dowodził Fortem Lachine w latach 1690-1701! W 1687 roku poślubił Françoise Picoté de Belestre, wywodzącą się z kanadyjskiej szlachty o rodowodzie wojskowo-handlowym.

    Compagnies Franches de la Marine stanowiła jedyne naturalne ujście dla ambicji i energii kanadyjskiej arystokracji,ponieważ oddziały te były jedyną oficjalną strukturą militarną w Nowej Francji.O ile zatem w 1683 roku wszyscy oficerowie pochodzili z Francji, to czterdzieści lat później 50% z nich wywodziło się z Kanady; w latach 50-tych XVIII wieku odsetek ten sięgnął 90%, a rekrutacja oficerów odbywała się już wyłącznie na miejscu (w Kanadzie, w przeciwieństwie do naboru szeregowych, który nadal prowadzono we Francji).

    Już w 1687 roku w Compagnies Franches de la Marine utworzono stopień chorążego, a rekrutację do tego stopnia prowadzono wyłącznie w Kanadzie. W 1722 roku ustanowiono stopień młodszego chorążego, określając podobne warunki naboru. W 1731 roku ustanowiono stopień kadeta, przy zachowaniu dotychczasowego sposobu naboru. 

    Na koniec warto wspomnieć, że stopień oficerski w Troupes de la Marine nie podlegał mechanizmowi sprzedaży urzędów, ponieważ król osobiście dokonywał nominacji. W przeciwieństwie do praktyki stosowanej w armii francuskiej, patentu oficerskiego w Troupes de la Marine nie można było kupić. W rezultacie pewna liczba szlachciców, których nie było stać na zakup patentu kapitana w regularnym pułku, wstąpiła w szeregi Compagnies Franches de la Marine. Tak było w przypadku Gasparda Adhémara de Lantagnaca (urodzonego w Monako w 1681 roku, zmarłego w Montrealu w 1756 roku). Miał 21 lat, gdy wstąpił do pułku piechoty Gwardii Królewskiej, lecz nigdy nie zdołał wykupić w tej jednostce stopnia oficerskiego. Postanowił zatem wyjechać do Kanady w 1712 roku, a trzy lata później objął stanowisko kapitana w formacji Compagnies Franches de la Marine.

cdn.

Tekst pochodzi ze strony kronoskaf.com :

https://www.kronoskaf.com


Tytuł oryginału :


Compagnies Franches de la Marine – Officers

„Tajemnicze wyspy” Windward Islands

     Compagnies franches de la Marine stacjonowali nie tylko w Nowej Francji, ale i w innych koloniach francuskich. W anglojęzycznych opracowaniach znajdziemy informację że przebywali na wyspach zwanych po angielsku Windwards Islands co tłumaczone jest na polski jako Wyspy Nawietrzne. Cóż to są za wyspy i gdzie się znajdują ? Sprawa jest o tyle ciekawa iż warto poświęcić jej trochę czasu.

    Wspomniane wyspy, niezależnie w jakim języku będziemy o nich mówić, należą do archipelagu Małych Antyli i oddzielają Morze Karaibskie od otwartego Oceanu Atlantyckiego. Małe Antyle składają się z licznych, niewielkich powierzchniowo wysp. Od XVI wieku na Małych Antylach krzyżowały się strefy wpływów imperiów kolonialnych : Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji oraz Holandii. Poniższy schemat pokazuje podział Antyli.

 

 

   

    Nie będziemy tutaj rozpisywać się nad podziałem Indii Zachodnich i czym różnią się od Karaibów, bo nas interesują Wyspy Nawietrzne. Dodać należy jeszcze mapkę poglądową, gdzie szukać dokładnie Małych Antyli.

 

     

    Skoro już wiemy gdzie leżą Małe Antyle, możemy wrócić do Wysp Nawietrznych. I tutaj zaczyna się robić ciekawie. Otóż istnieją dwa różne podziały Małych Antyli na Wyspy Nawietrzne i Zawietrzne.

    Zgodnie z podziałem anglosaskim, który wywodzi się z kolonialnego podziału administracyjnego, Wyspy Zawietrzne (Leeward Islands) ciągną się od Wysp Dziewiczych po Gwadelupę, natomiast Wyspy Nawietrzne (Windward Islands) od Dominiki po Grenadę wraz z Barbadosem (W zależności od opracowania do Winward Islands czasem zaliczane są Trynidad i Tobago). Pośrodku znajduje się Dominika, która najpierw należała do Leeward Islands, a potem do Windward Islands.Poniższe szkice pokazują położenie tych wysp.

 

    Podział stosowany w języku hiszpańskim, francuskim i niderlandzkim jest starszy i wywodzi się z hiszpańskiego podziału Antyli. Według tego podziału Wyspami Nawietrznymi (hiszp. Islas de Barlovento, fr. Îles du Vent, nid. Bovenwindse Eilanden) są wyspy ciągnące się od Wysp Dziewiczych po Grenadę, natomiast Wyspami Zawietrznymi (hiszp. Islas de Sotavento, fr. Îles Sous-le-Vent, nid. Benedenwindse Eilanden) są przybrzeżne wyspy Wenezueli oraz Curacao, Bonaire i Aruba (według podziału anglosaskiego, to trzecia grupa wysp o nazwie Leeward Antilles dosłownie Zawietrzne Antyle.)

 

 

    W latach 2004 – 2010 roku Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczpospolitej Polskiej (KSNG) przy Głównym Geodecie Kraju zwróciła uwagę na nazwy Wyspy Podwietrzne i Wyspy Zawietrzne. Obie nazwy od 1959 roku występowały w wykazach nazw i były używane w publikacjach. Odpowiadają one nazwom angielskim :

Wyspy Podwietrzne to Leeward Islands

Wyspy Zawietrzne to Windward Islands

 

 

    Zaskakujące jest to, że polskie nazwy były ustalone błędnie – „leeward” oznacza „zawietrzny”, a nie „podwietrzny”, a „windward” oznacza „nawietrzny”, a nie „zawietrzny”. W wyniku przyjęcia podziału anglosaskiego południowa część Małych Antyli, ta wzdłuż wybrzeża Wenezueli, nie miała polskiej nazwy, choć w polskich tekstach pojawiały się one jako Antyle Południowe.

    W 2011 roku KSNG po konsultacjach z geografami ustaliła odejście od podziału anglosaskiego i przyjęcie podziału Małych Antyli zgodnie ze stosowanym w języku hiszpańskim, francuskim, i niderlandzkim. Ten podział Małych Antyli jest uzasadniony geograficznie : Wyspy Nawietrzne (Barlovento) i Zawietrzne (Sotavento) różnią się pod względem geologicznym i klimatycznym.

Przykład poprawnego umieszczenia

na mapie nazw Wyspy Nawietrzne i Wyspy Zawietrzne

Mamy już wyjaśnioną sprawę nazewnictwa pozostało jedynie ustalić jakie wyspy zaliczamy do Nawietrznych. I tutaj mamy kolejna trudność. Chcąc wyliczyć wyspy należące do tej grupy przekonamy się, że pojęcie geograficzne Wyspy Nawietrzne nie jest ostre. W publikacjach encyklopedycznych, w językach krajów przyjmujących podział hiszpański, większość publikacji wymienia nazwy poszczególnych wysp i na tej podstawie można powiedzieć, że do Wysp Nawietrznych :

1. na pewno należą :

• Saint Kitts i Nevis

• Antigua i Barbuda

• Montserrat

• Gwadelupa

• Dominika

• Martynika

• Saint Lucia

• Saint Vincent

• Grenada

  raczej należą :

• Wyspy Dziewicze

• Barbados

raczej nie należą :

• Portoryko

• Trynidad

• Tobago

    

  

  Nieostrość pojęcia Wyspy Nawietrzne na mapie Małych Antyli

  
  

        

  Jeszcze zostaje zastanowić się czy angielską nazwę Windward Islands tłumaczyć jako Wyspy Nawietrzne. Oczywiście, że tak. Z racji tego iż angielska nazwa Windwards Islands nie jest tożsama z polska nazwą Wyspy Nawietrzne to dla naszych celów zasadnym będzie podawanie przy polskiej nazwie angielskiej w nawiasie lub przymiotnika „południowe”.

• Nasze rozważania o Wyspach Nawietrznych zakończymy informacją o Compagnies franches de la Marine. W 1713 roku istniało od dziesięciu do czternastu kompanii piechoty morskiej, liczących około 600 ludzi podzielonych między Martynikę, Gwadelupę, Saint Lucię, Grenadę i Saint Kitts. Do 1755 roku ich liczebność wzrosła do około 1200 ludzi.

   

   

  I to by było na tyle.