Wprowadzenie
Oficerowie Compagnies Franches de la Marine stanowili, podobnie jak we Francji w tym samym okresie, bardzo szczególną kategorię ludności, mianowicie szlachtę, a dokładniej szlachtę „d’épée”. Oficer był przede wszystkim arystokratą, członkiem "kasty" ze swoimi prawami i obowiązkami. Jednak w XVIII wieku, od 33% do 50% oficerów pochodziła z mieszczaństwa. Rzeczywiście, w okresie panowania Ludwika XIV, stara arystokracja została zmuszona do posłuszeństwa; monarcha uznał, że szlachectwo powinno pochodzić nie z tytułu urodzenia, lecz przez udowadnianie swojej wartości (szczególnie na polu walki). Jednak już w czasach Ludwika XV, tendencja zaczęła się odwracać wraz z powrotem „starej” szlachty, pragnącej pozbyć się ze swoich szeregów niedawno uszlachetnionych plebejuszy. Cel ten został w końcu osiągnięty w okresie panowania Ludwika XVI poprzez wydanie Edyktu z Ségur w 1781 roku. Od tego czasu, aby ubiegać się o rangę oficera, stało się konieczne udowodnienie własnego szlachectwa do czterech pokoleń wstecz, dzięki czemu prawie niemożliwym było aby ktoś z ludu, niedawno uszlachetniony spełnił to kryterium!
Zatem wojna była wyłączną domeną francuskiej arystokracji, a jak to wyglądało w Nowej Francji? Jeśli w kraju ojczystym szlachta była ustalana poprzez linię rodową, to w Kanadzie od przybycia Compagnies Franches de la Marine w 1683 r., oficer pochodził z burżuazji (a więc był zwykłym człowiekiem), pragnącym zbudować reputację i nazwisko, a także starającym się uzyskać tytuł poprzez wstąpienie do Troupes de la Marine; lub dżentelmen, często bez grosza, pochodzący z francuskiej szlachty ziemskiej, próbujący osiągnąć te same cele! Co więcej, od przybycia do Ameryki Północnej w 1683 r. Compagnies Franches de la Marine były dowodzone przez oficerów pochodzących z kraju macierzystego. Jednak około 1730 roku, tylko 50% oficerów pochodziło z Francji. Wreszcie w latach pięćdziesiątych XVIII wieku prawie wszyscy oficerowie pochodzili z kolonii. Jak taka zmiana była możliwa?
Ci ludzie, świadomi swojego statusu szlacheckiego, odgrywali istotną rolę w obronie Nowej Francji, stanowili elitę wojskową kanadyjskiego społeczeństwa. Louise Dechêne nadmienia: "Oficerowie (...) przynoszą sławę Nowej Francji. Wyróżniają się w obronie terytorium, a przede wszystkim w wojnie partyzanckiej ".
W kierunku „kanadyzacji” oficerów
W tej części zajmiemy się trzema ważnymi fazami procesu, który nazwaliśmy „kanadyzacją” stopnia oficerskiego w Troupes de la Marine. Te trzy fazy nie są chronologicznie niezależne, lecz raczej zachodzą na siebie.
Pierwsi oficerowie
Aby wyjaśnić termin „kanadyzacja” stopnia oficerskiego w Nowej Francji, należy cofnąć się do okresu sprzed przybycia Compagnies Franches de la Marine w 1683 r., do pierwszych lat po założeniu Quebecu w 1608 r. Perspektywa szybkiego zdobycia fortuny w Nowej Francji skłoniła wielu prowincjonalnych arystokratów i mieszczan do przekroczenia Atlantyku i osiedlenia się tam. W tym okresie, Kanadą rządziły kompanie handlowe, które także były odpowiedzialne za kolonizację. Najbardziej znaną spośród nich jest niewątpliwie Compagnie des Cent-Associés. Kompania ta, w celu zapewnienia ochrony osadnikom, otrzymała zezwolenie od króla, na wysyłanie żołnierzy pod nadzorem opłacanych przez Kompanię oficerów.
Warto wspomnieć, że wśród nich byli : Jean Baptiste Legardeur de Repentigny (urodzonym w Thury-Harcourt w Normandii w 1632 roku, zmarłym w Montrealu w dniu 9 września 1709), który przybył do Kanady w 1636 roku wraz z rodzicami w poszukiwania szczęścia w handlu futrami. Brał udział w wojnie przeciwko Irokezom. Został porucznikiem w Compagnies Franches de la Marine w 1688 roku a w 1692 roku kapitanem. W 1656 roku poślubił kobietę równą stanem, Marguerite Nicollet de Belleborne (córka Jean Nicollet de Belleborne, przybyłego do Quebec w 1618 roku i będącego jednym z twórców sojuszu z Indianami ), mieli 21 dzieci, z których dwóch synów – Louis i Pierre (ten starszy otrzymał tytuł lorda w 1680 roku) – było oficerami Troupes de la Marine.
Charles Le Moyne de Longueuil et de Châteauguay (urodzony w Dieppe w sierpniu 1626 roku, zmarły w Montrealu w 1685 roku) przybył do Nowej Francji w wieku 15 lat. Swoją znakomitą karierę rozpoczął jako żołnierz, a kilka lat później awansował do stopnia oficerskiego. Wyróżnił się wybitnymi zasługami podczas wojny z Irokezami. W 1657 r. otrzymał tytuł Lorda, a w 1668 r. został nobilitowany. W 1654 roku poślubił Catherine Thierry (1640-1690), która dała mu dwie córki i 12 synów, a dwaj najbardziej znani spośród nich to Le Moyne d’Iberville i Le Moyne de Bienville, którzy zapisali się w historii Nowej Francji!
W 1663 roku rozwiązano niewypłacalną Kompanię Stu Wspólników. Od tego momentu Nowa Francja była zarządzana jako prowincja francuska. W obliczu zagrożenia, jakie dla kolonii stanowili Irokezi, Ludwik XIV postanowił wysłać do Kanady pułk Carignan-Salières.
Regiment Carignan-Salières
W 1665 roku, przybyło 1200 żołnierzy oraz oficerów Regimentu Carignan-Salières. Pomijając kwestię roli militarnej tej jednostki, wspomnijmy jedynie, że pułk został wysłany do Kanady przez Ludwika XIV, by walczyć z Irokezami. W 1668 roku, misja pułku z powodzeniem została zrealizowana, żołnierzom tym zaoferowano możliwość pozostania w Kanadzie, aby zrekompensować brak osadników w Nowej Francji. René Chartrand, w swojej książce "The French Soldier in Colonial America”, wyjaśnia, że "największym wkładem tych żołnierzy w rozwój Kanady było to, że czterystu spośród nich zdecydowało się pozostać w kraju jako osadnicy." Żołnierzom przydzielono działki (wraz z zapasami i bydłem),a trzydziestu oficerów, którzy zdecydowali się pozostać w Kanadzie, otrzymało posiadłości ziemskie. Antoine Pécaudy de Contrecoeur (ur. Vignieu 1596 – zm. Contrecoeur 1688), Pierre de Saint Ours (ur. Grenoble 1640 – zm. Saint Ours 1724) Alexandre Berthier (ur. Bergerac 1638, w 1668 roku wyjechał do Francji wraz ze swoim pułkiem, lecz w 1670 roku powrócił do Nowej Francji, gdzie nabył posiadłość Bellechasse i tam zmarł w 1708 roku) i Michel Dugué de Boisbriand (ur. Nantes 1638 – zm. Montreal 1688) byli najsłynniejszymi spośród tych oficerów. Wielu z ich potomków służyło jako oficerowie Compagnies Franches de la Marine. Wszyscy ci oficerowie, wywodzący się z francuskiej szlachty prowincjonalnej, poślubili w Kanadzie kobiety swojego stanu.
Przybycie Compagnies Franches de la Marine
W 1683 roku, do Nowej Francji, przybyły pierwsze oddziały piechoty morskiej. Młodzi oficerowie wywodzili się z drobnej szlachty i byli głodni przygód oraz chwały. Pod koniec służby, wielu z tych oficerów osiadało w Kanadzie, zawsze mając na uwadze wspieranie kolonizacji Nowej Francji.
Constant Le Marchand de Lignery (ur. Charentilly w 1663 roku, zmarły w Trois-Rivières w roku 1731) rozpoczął karierę jako porucznik w pułku piechoty Auvergne w 1675 roku. W 1686 roku został przeniesiony do marynarki wojennej i służył jako strażnik w Rochefort. W 1687 roku przyjechał do Kanady jako porucznik i zrobił błyskotliwą karierę. Jeden z jego synów, François Marie, został kapitanem w formacji Compagnies Franches de la Marine; wstąpił do służby jako kadet w wieku 14 lat, zginął w lipcu 1759 roku podczas brytyjskiego ataku na Fort Niagara.
Kolejną znaną postacią był Philippe Rigaud de Vaudreuil, przyszły gubernator generalny Nowej Francji. W 1687 roku, pozbawiony środków do życia (po śmierci rodziców cały majątek odziedziczył jego starszy brat), postanowił wyemigrować do Kanady, gdzie zrobił błyskotliwą karierę. Jeden z jego synów, Pierre Rigaud de Vaudreuil de Cavagnial (urodzony w Quebecu w listopadzie 1698, zmarły w Paryżu w sierpniu 1778 roku) był ostatnim gubernatorem generalnym kolonii. Wstąpił do Troupes de la Marine jako chorąży w wieku 10 lat.
Warto również wspomnieć o rodzinie Lienard de Beaujeu. Louis (ur. 16 kwietnia 1683 r. w Paryżu, zm. 27 grudnia 1750 r.) jako pierwszy przybył do Kanady w 1697 roku, by szukać szczęścia. 1 kwietnia 1702 roku otrzymał stopień chorążego w formacji Compagnies Franches de la Marine, a w czerwcu 1711 roku awansował na kapitana. W 1706 roku poślubił Thérèse Denise Migeon de Branssat (córkę Jeana Baptiste’a Migeona de Branssat, kupca, który przybył do Kanady w 1697 roku). Dwóch jego synów, Louis i Daniel Hyacinthe Marie zostało kapitanami w Compagnies Franches de la Marine.
Wśród korpusu oficerskiego znajdowały się także postacie nietypowe, zmuszone przez wymiar sprawiedliwości do wyjazdu do Nowej Francji. Antoine de Crisafy, markiz de Crisafy (urodzony w Mesynie na Sycylii; zmarły w Trois-Rivières w 1709 roku) zdobył znaczne doświadczenie wojskowe w okresie, gdy Sycylijczycy powstali przeciwko Hiszpanii. Jego majątek skonfiskowano, a on sam znalazł schronienie we Francji. Został uwięziony w 1683 roku i zwolniony w tym samym roku, pod warunkiem, że wyjedzie do Kanady. W następnym roku został kapitanem i wyróżnił się w wojnie przeciwko Irokezom! Jacques Maleray de Noiré de La Mollerie (urodzony w Poitou w 1657 r., zmarł na morzu podczas starcia z angielskim okrętem w 1704 r.) przybył do Nowej Francji w 1685 roku, po tym jak zabił pana de Guillot de La Forest w pojedynku. Został oficerem i dowodził Fortem Lachine w latach 1690-1701! W 1687 roku poślubił Françoise Picoté de Belestre, wywodzącą się z kanadyjskiej szlachty o rodowodzie wojskowo-handlowym.
Compagnies Franches de la Marine stanowiła jedyne naturalne ujście dla ambicji i energii kanadyjskiej arystokracji,ponieważ oddziały te były jedyną oficjalną strukturą militarną w Nowej Francji.O ile zatem w 1683 roku wszyscy oficerowie pochodzili z Francji, to czterdzieści lat później 50% z nich wywodziło się z Kanady; w latach 50-tych XVIII wieku odsetek ten sięgnął 90%, a rekrutacja oficerów odbywała się już wyłącznie na miejscu (w Kanadzie, w przeciwieństwie do naboru szeregowych, który nadal prowadzono we Francji).
Już w 1687 roku w Compagnies Franches de la Marine utworzono stopień chorążego, a rekrutację do tego stopnia prowadzono wyłącznie w Kanadzie. W 1722 roku ustanowiono stopień młodszego chorążego, określając podobne warunki naboru. W 1731 roku ustanowiono stopień kadeta, przy zachowaniu dotychczasowego sposobu naboru.
Na koniec warto wspomnieć, że stopień oficerski w Troupes de la Marine nie podlegał mechanizmowi sprzedaży urzędów, ponieważ król osobiście dokonywał nominacji. W przeciwieństwie do praktyki stosowanej w armii francuskiej, patentu oficerskiego w Troupes de la Marine nie można było kupić. W rezultacie pewna liczba szlachciców, których nie było stać na zakup patentu kapitana w regularnym pułku, wstąpiła w szeregi Compagnies Franches de la Marine. Tak było w przypadku Gasparda Adhémara de Lantagnaca (urodzonego w Monako w 1681 roku, zmarłego w Montrealu w 1756 roku). Miał 21 lat, gdy wstąpił do pułku piechoty Gwardii Królewskiej, lecz nigdy nie zdołał wykupić w tej jednostce stopnia oficerskiego. Postanowił zatem wyjechać do Kanady w 1712 roku, a trzy lata później objął stanowisko kapitana w formacji Compagnies Franches de la Marine.
cdn.
Tekst pochodzi ze strony kronoskaf.com :
https://www.kronoskaf.com
Tytuł oryginału :
Compagnies Franches de la Marine – Officers
